Kamurú language

Kamurú
Pedra Branca, Cayriri
Martius word list; some of them are actually from Kipeá[1]
Native toBrazil
RegionBahia
EthnicityKiriri
Extinctby 1891
Karirian[2]
  • Kamurú
Language codes
ISO 639-3None (mis)
Glottologkamu1237
Linguasphere89-CBA-ab

Kamurú (Cayriri[3] or Pedra Branca) is an extinct Karirian language of Brazil.[4]

History

Martius visited the Kiriris in 1818, when he collected a word list of Pedra Branca.[5] It is the only known record of it.[6] By 1891, the Kariri of Pedra Branca were found to have disappeared by Paul Ehrenreich.[7]: I  However, a few Kamurú were found surviving in the Caramuru-Paraguaçu Indigenous Territory in 1938 by Curt Nimuendajú.[8]

Vocabulary

Martius word list[3]

  • adscendere – woicrae
  • amare – uca
  • acus – awí
  • albus, a, um – cu
  • amita – anha dede, nhé
  • assa carnem – toppo gratzöna
  • arbor – bewô
  • auris – benjen, benjé
  • aqua – dzú
  • avunculus – cuccuh (Sabuja)
  • avus – nhiké, tó
  • anima – anhi
  • animal – enki
  • baculum – baetó
  • barba – enathü
  • bellum – cropobó
  • bibo – toclura(e)n
  • brachium – aēnă, bô
  • brevis – arantuneteschn
  • calor – buignicoh
  • calx – baerú
  • campus – merà
  • canto – doca cammarà (Sab.)
  • capillus – fazambu di kiechi
  • captivus – boronumú
  • caput – tzambú, zam v. pucroih
  • cauda – cru
  • caro, carnis – cradzò
  • cinis – bydi
  • clamo – khüleh
  • circumspicere – bemê
  • clericus – uahre (Sab.)
  • coelum – arantscheh, arakie
  • cognatus – jatsammuh (Sab.)
  • collum – ne v. cannacah (Sab.)
  • colus – poponghi
  • contundere grana maydis – tatumussiggi
  • cor – si
  • corbes – bará, setú
  • corpus – boingnihoh, buyewoho, ibuyewoho
  • cortex – buró
  • costa – woro, missih (Sab.)
  • cribrum – erú
  • crus – uvó, wô
  • culter – utzàh
  • currere – bŷ
  • cutis – iroh (Sab.)
  • cutis taurina – iro gratzoni (Sab.)
  • dens – zah, dza (Sab.)
  • deus – tubang l. tupá
  • diabolus – niu(ng)oh, nhewô (Sab.)
  • dies – cajablìh, cayaprj (Sab.)
  • digitus – mussambugi
  • dux – dubé
  • eamus in sylvam venatum – bucumi(ng) thezeh paingoküh
  • eo, ire – wi
  • edo, edere – ammih
  • esurire – eibarû
  • farina mandioccae – muiccuh
  • femur – uh(n)àh
  • femina – ruté
  • ferrum – meratá
  • filia – ingniutzüzü (s. Sab.)
  • filia fatris – baeké
  • filia sororis – yaeké
  • filius – ingniurang, nhuanhá
  • filius fratris – dzó
  • fistula fumaria – paungùh, paewi
  • flos – purú
  • foedus, a, um – tuturäbujeh
  • frater – buràn
  • frater major natu – popò
  • frigus – cuignih
  • frons – pobekroik, ampri, cobé, tidzehehobó
  • fulgur – zutzschepotlitaklüh
  • fumus – badzú
  • fur – tikoatschülülüh
  • furari – cotó
  • fusus – buruhú
  • gener – myté
  • genu – cudú
  • gossypium – endi
  • gusto – tuhaeboijin
  • hamus – yacroró
  • hepar – prenhe
  • herba – phüh (Sab.)
  • homo – klöh, tsohó (Sab.)
  • homo bonus – cannigüh
  • homo niger – goh (Sab.)
  • homines multi – puoyhyh zochohüh
  • hostis – mará
  • humerus – nebarú
  • infans – nhú
  • ignis – issùh l. iuú (Sab.)
  • intestina – hé
  • jaculum – cotó
  • jocor – caratzitschihin
  • jugum textorium – woncurò
  • lac – cummamang
  • lacus – zulig(h)ùh, dzuriú
  • lavo – taboigneràh
  • lapis – cro
  • lectus (scamnum) – pycá
  • lignum – tsi
  • lingua – nunuh (Sab.)
  • longus – arantschibujan
  • luna – gajacùh, cayacú (Sab.)
  • macer – e(a)ratibuja
  • mamma – mamma
  • manus – mussang, buanghe-mysa
  • maritus – renghé
  • mater – higgäh, idé (Sab.)
  • membrum virile – ingnieng
  • membrum mul – zahaëh
  • mensis – cayacú
  • mingo – isacòh, tzacoh
  • mons – bonto
  • mons altus – bonto hutsüh
  • mori – nhá
  • mortuus – ikübürüh
  • mortuum esse – pâ
  • filius (frater?) meus mortuus est – igniaklübürüh
  • multus – puoiyhüh
  • mulier – kütsi (Sab.)
  • natare – woicrä baha (in aqua adscendere)
  • nebula – crayoté
  • nasus – nambih
  • nepos – té, nimbí
  • neptis – teké
  • niger – gostotheheh, cotzo
  • nox – mocàja vel kajà vel kajade
  • obscurus, a, um – sineki
  • occido – pa(h)erihüh
  • oculus – ponubí l. pó
  • olere bene – tuhae(r)ia(o)ing
  • olere male – cahae(r)ia(o)ing
  • oro – doraschüh
  • os, oris – oriza, warizza (Sab.)
  • os, ossis – mĕ
  • oscitari – bidzonerá
  • patella – cuttuh (Sab.)
  • pater – laikoh, padzú
  • patruus – paidenhè, payé
  • paucus – pujumbühüh
  • pecten – bakiribû
  • pectus – piccoh l. crabú
  • percolare – bydzú
  • persona – ibichó
  • pes – bouih, by (Sab.)
  • piscis – mudzé
  • pinguis – isa còba
  • pluma – ickuh
  • pluma anataria – ickypatohüh (Sab.)
  • puer – tschibarinang
  • pulcher – buttschèry
  • radix – imützi, mu
  • rete piscatorium – muhé
  • renes – sebý
  • ridere – haehae
  • ripa – be
  • ruber – gutschutheheh, rone he cutzu
  • sagitta – yarú
  • sanguis – plü, pri
  • securis – bodzó
  • senex – urunoiàh
  • socius, compater – il and aeh! irandaêh
  • sol – utschih, uche (Sab.)
  • soror – buccàh (Sab.)
  • soror minor natu – byké
  • soror major natu – dzodzé
  • sororis maritus – uwó
  • stella – batthhüh (Sab.)
  • surgere – ibuô
  • sylva – lettzeh l. bebi
  • tangere – baciwi
  • tempus matutinum – carantzi
  • timere – bê
  • terra – rattàh, rada (Sab.)
  • trulla – runhú
  • tugurium – erá, baté
  • tonitru – tschoäklühüh (Sab.)
  • veni! – cacazi-ho
  • venter – muttuh l. byro
  • ventus – suo
  • veru – babasité
  • via – wó
  • video – nastotenieng
  • viridis – ora arantheheh
  • vivo – izohorühüh
  • umbilicus – mucri
  • unguis – ebajá
  • via – wo
  • vulnus – beheté
  • palma cocos – coniah
  • bixa orellana – bucrenké
  • zeae mays fructus – bucupý
  • zeae mays fructus tostus – madzó
  • zeae mays fructus panicula – sombý
  • 1 liauigäboh
  • 2 liaui-thikanihüh
  • 3 liaui-thikani hühke
  • 4 ibichó
  • 5 ibichó

References

  1. ↑ Rodrigues 1948, p. 201.
  2. ↑ Nikulin, Andrey (2020). Proto-Macro-Jê: um estudo reconstrutivo (PDF) (Ph.D. dissertation). Brasília: Universidade de Brasília.
  3. 1 2 Martius 1863, pp. 215–217.
  4. ↑ Campbell, Lyle (2012-01-27). "Classification of the indigenous languages of South America". In Campbell, Lyle; Grondona, Verónica (eds.). The Indigenous Languages of South America : A Comprehensive Guide (eBook ed.). De Gruyter Mouton. pp. 59–166 [94–95]. doi:10.1515/9783110258035.59. ISBN 978-3-11-025803-5.
  5. ↑ Azevedo 1965, p. I.
  6. ↑ Azevedo 1965, p. III.
  7. ↑ Adam, Lucien (1897). Matériaux pour servir à l'établissement d'une grammaire comparée des dialectes de la famille Kariri [Materials to serve for the establishment of a comparative grammar of the dialects of the Kariri family] (in French). Paris: Maisonneuve. Archived from the original on 21 May 2025. "Mais, en 1891, M. le Dr P. Ehrenreich a constaté que ces malheureux débris avaient disparu par voie d'extinction."
  8. ↑ "The Cariri (Lowie 1946) - Biblioteca Digital Curt Nimuendajú". www.etnolinguistica.org. Retrieved 2026-08-03.

Bibliography

  • Wikimedia Commons logo Media related to Pedra Branca language at Wikimedia Commons